आत्मष्ट्कस्तोत्र
अध्यात्म

आत्मष्ट्कस्तोत्र



हिन्दु सनातन शैव विचारमा मत राख्ने हरुका लागी भगवान शिव शंकर एक अति प्रिय र प्यारा भगवान हुन । भगवान शिव सबका हृदयमा विराजमान हुनुहुने र समस्त विश्व र सारा ब्रम्हाण्डका अधिपति देवताका पनि देवता महादेव हुन । उहाँ भगवान शिव जो यो संसारको निर्माणकर्ता, पालनकर्ता र संहारकर्ता हुनुहुन्छ उहाँको महिमा कुनै एक साधारण व्यक्तिले साधारण तवरले व्याख्या गर्न सक्दैन नै । न त उहाँको उपस्थिती, स्वरुप र महत्वका बारेमा नै जान्न सकिन्छ । भगवान शिव जसलाई न कुनै धातु वा पत्थरले बनेको मुर्ति वा लिगं स्वरुपमानै देख्न सकिन्छ, उहाँलाई देख्न, प्राप्त गर्न र अनुव गर्नका लागी चेतनाको आखाँले हेर्नुपर्दछ । यहाँ आदि शंकराचार्य ले रचना गर्नुभएको आत्मष्ट्कस्तोत्र अनुशार भगवान शिवलाई केवल चेतनाको रुपमा व्याख्या गरिएको छ । यस स्तोत्रले भगवान शिवलाई कुनै पनि भौतिक पदार्थ भन्दा बाहिर रहेको केवल परम चैतन्यस्वरुप शिव भएको कुरा प्रष्ट पार्दछ । शिवको वास्तविक स्वरुपको बारेमा जान्नको लागी हरेक सनातनिहरुले अध्ययन गर्नैपर्ने एक महान स्तोत्र आत्मष्ट्कस्तोत्र ।

मनोबुद्ध्यहंकारचित्तानि नाहं

न च श्रोत्रजिह्वे न च घ्राणनेत्रे ।

न च व्योमभूमिः न तेजो न वायुः

चिदानंदरूपः शिवोऽहं शिवोऽहम् ॥ १॥

म मन, बुद्धि, अहंकार र चित्त होईन, न म कान र जिब्रो हु न त नाक र आँखा नै हु । म आकाश र पृथ्विी पनि होइन, तेज होइन, वायु पनि होइन । म त चैतन्यस्वरुप शिव हु, शिव हु । 

 न च प्राणसंज्ञो न वै पंचवायुः

न वा सप्तधातुर्न वा पंचकोशः ।

 न वाक् पाणिपादौ न चोपस्थपायू

चिदानंदरूपः शिवोऽहं शिवोऽहम् ॥ २॥

म प्राणसमुदाय होइन, त्यसैले म प्राणवायु होइन । म सात धातु होइन एवम् पाँच कोशरुप पनि होइन । न म बोली, हात, गोडा, लिगं र गुदा नै हु । म त चैतन्यस्वरुप शिव हु, शिव हु ।

न मे द्वेषरागौ न मे लोभमोहौ

मदो नैव मे नैव मात्सर्यभावः ।

न धर्मो न चार्थो न कामो न मोक्षः

चिदानंदरूपः शिवोऽहं शिवोऽहम् ॥ ३॥

म मा द्वेष र राग छैन, न त ममा लोभ र मोह नै छ । ममा मद र मात्सर्यको भाव पनि छैन । न ममा धर्म छ न अर्थ छ न त काम नै छ न मोक्ष नै छ । म त चैतन्यस्वरुप शिव हु, शिव हु । 

 न पुण्यं न पापं न सौख्यं न दुःखं

 न मंत्रो न तीर्थं न वेदा न यज्ञाः ।

अहं भोजनं नैव भोज्यं न भोक्ता

चिदानंदरूपः शिवोऽहं शिवोऽहम् ॥ ४॥

ममा न त पुण्य छ न पाप नै छ, न सुख छ न दुःख नै छ । न त कुनै मन्त्र छ न तीर्थ छ, अनि न वेद नै छ न यज्ञ छ । म भोजन होइन, भोज्य पनि होइन, न त म भोक्ता नै हु । म त चैतन्यस्वरुप शिव हु, शिव हु । 

न मे मृत्युशंका न मे जातिभेदः

पिता नैव मे नैव माता न जन्म ।

न बंधुर्न मित्रं गुरुर्नैव शिष्यः

चिदानंदरूपः शिवोऽहं शिवोऽहम् ॥ ५॥

मलाई न त मरणको शंका छ न त जातिको भेद छ । मेरो पिता छैन, न माता छ, जन्म पनि छैन, न बन्धु छन् त मित्र नै, अनि मेरो गुरु पनि छैन, न शिष्य नै छ । म त चैतन्यस्वरुप शिव हु, शिव हु । 

अहं निर्विकल्पो निराकाररूपो

विभुर्व्याप्य सर्वत्र सर्वेन्द्रियाणाम् ।

सदा मे समत्वं न मुक्तिर्न बन्धः

चिदानंदरूपः शिवोऽहं शिवोऽहम् ॥ ६॥

म निर्विकल्प छु निराकार छ, एवम् व्यापक छु । म सबै ठाउमा सबै इन्द्रियमा व्यापक भई रहेको छु । ममा सधैँभरि समता छ । ममा मुक्ति पनि छैन, न बन्धन नै छ । म त चैतन्यस्वरुप शिव हु, शिव हु । 

॥ इति श्रीमच्छङ्कराचार्यविरचितं आत्मषट्कं सम्पूर्णम् ॥